In mijn werk als organisatieadviseur zit ik regelmatig samen met teams waar veel wordt gezegd, maar lang niet alles van elkaar wordt gehoord. Mensen praten langs elkaar heen of zelfs door elkaar heen. Steeds weer keren dezelfde argumenten terug, terwijl je aan alles voelt: de kern blijft onuitgesproken.
Ik herken dat ook uit mijn vrijwillige werk bij 113, wanneer mensen overweldigd zijn door alles wat er speelt. Daar ervaar ik telkens opnieuw de kracht van luisteren, juist in de stilte, juist in de spanning. Niet door in te vullen of te overtuigen, maar door actief ruimte te maken voor wat gezegd wil worden.
Eén vraag die een gesprek kan kantelen
In teamgesprekken waar men om de kern heen draait en blijft hangen in aanklagen en wijzen, stel ik vaak één vraag:
"Wat is voor jou nu het belangrijkste dat gehoord moet worden?"
Vaak valt er dan een stilte. En precies in die stilte zit de uitnodiging: neem je plek, spreek uit wat voor jou belangrijk is. Ik erken de autonomie van de mensen in de groep, zij bepalen wat er echt toe doet.
In Motiverende Gespreksvoering noemen we dit ook wel de kampioensvraag: wat is er, met alles wat er speelt, voor jou nu het zwaarst of moeilijkst? De antwoorden die dan komen nodigen uit een laag dieper te kijken. Van "het is hier altijd zo druk" naar "ik twijfel of ik mijn werk wel goed genoeg kan doen op deze manier". Met de kwaliteit van je vragen bepaal je als begeleider de kwaliteit van de gesprekken.
Zonder zo'n vraag loop je als begeleider het risico zelf te bepalen wat belangrijk is voor de groep. De kans is groot dat je dan reageert op wat jóu raakt. Het gesprek wordt dan meer van jou dan van het team.
De kracht van reflectief luisteren
Ik merk het ook bij mezelf: soms wacht ik vooral tot ik mijn idee kan delen. Maar dan luister ik niet meer écht. Alleen streng tegen mezelf zeggen "ik moet luisteren" helpt niet. Reflectief luisteren geeft mij dan houvast. Het bestaat uit drie stappen: horen, begrijpen en teruggeven.
Horen betekent luisteren naar woorden, intonatie én naar wat níet wordt gezegd. Begrijpen is voelen welke betekenis of emotie erachter zou kunnen liggen. En teruggeven is in je eigen woorden terugleggen wat je hoorde, zonder oordeel.
Bijvoorbeeld: "Je bent vooral teleurgesteld omdat je bijdrage niet is meegenomen in de eindpresentatie." Of: "Je voelt je niet gezien in alle energie die je hierin hebt gestoken."
Dat teruggeven doet iets. Mensen voelen zich gehoord. Het gesprek wordt niet alleen helderder, maar vaak ook lichter. En als begeleider merk ik zelf ook: mijn intentie is dan zuiver luisteren, niet analyseren of oplossen.
Als adviseur of manager kun je het gevoel meedragen dat jij degene bent die met de antwoorden moet komen. Je bent dan geneigd snel verbanden te leggen. Maar hoe meer ik mijn interpretatie op de achtergrond zet, hoe meer ruimte er ontstaat. Als ik invul, gaat de deur dicht: "Laat maar, die begrijpt me ook al niet." De kracht zit in reflecties en vragen. Daarmee nodig je de ander uit om zelf tot de kern te komen. En dat heeft veel meer effect, omdat het van henzelf is.
Een kleine uitdaging
Wil je dit zelf eens uitproberen? Stel in je volgende gesprek drie open vragen zonder oordeel. Onderbreek niet, ook niet als je het antwoord al denkt te weten. Vat één keer samen wat je hoorde.
Neem waar wat er gebeurt, bij de ander en bij jezelf. Kwam er meer naar boven dan je dacht? Was het antwoord anders dan je verwachtte? Precies daar begint iets te bewegen.
Wil je hierover verder praten, of onderzoeken wat reflectief luisteren voor jouw team kan betekenen? Neem gerust contact op.
